قراردادهای بالادستی نفت و گاز در ایران

قرارادادهای بالادستی نفت و گاز در ایران مطابق با «تصویب نامه در خصوص شرایط عمومی، ساختار و الگوهای قراردادهای بالادستی نفت و گاز» مصوب ۱۳۹۴/۰۷/۰۸ هیأت وزیران سازماندهی و اجرا می‌شود.

قراردادهای بالادستی نفت و گاز

براساس ماده ۲ «تصویب نامه در خصوص شرایط عمومی، ساختار و الگوهای قراردادهای بالادستی نفت و گاز»، قراردادهای بالادستی نفت و گاز به سه دسته تقسیم می‌شوند:

«الف-دسته اول: قراردادهای اکتشاف و در صورت کشف میدان یا مخزن تجاری، توسعه میدان یا مخزن و در ادامه، بهره‌برداری از آن به ترتیب و تا مدت مقرر در قرارداد می‌باشد. در این دسته واگذاری عملیات توسعه و بهره‌برداری، به صورت پیوسته با عملیات اکتشاف در صورت کشف میدان یا مخزن تجاری توسط طرف دوم قرارداد و با در نظر گرفتن برنامه‌های برداشت صیانتی از مخازن نفت و گاز مجاز می‌باشد. در این دسته از قراردادها حداقل تعهدات شرکت‌های پیشنهاد دهنده برای عملیات و سرمایه‌گذاری در محدوده اکتشافی مورد نظر به روشنی تعیین و از سوی طرف دوم قرارداد تعهد می‌شود.

ب-دسته دوم: قراردادهای توسعه میدان‌ها یا مخزن‌های کشف شده و در ادامه، بهره‌برداری از آنها به ترتیب و تا مدت مقرر در قرارداد می‌باشد.

پ-دسته سوم: قراردادهای انجام عملیات بهبود و یا افزایش ضریب بازیافت (EOR/IOR) در میدان‌ها یا مخزن‌های در حال بهره‌برداری (Brown field) بر پایه مطالعات مهندسی مخزن و در ادامه، بهره‌برداری از آنها به ترتیب و تا مدت مقرر در قرارداد می‌باشد.»

میدان یا مخزن تجاری

همانطور که در دسته اول قراردادهای بالادستی نفت و گاز مشاهده می‌کنید به میدان یا مخزن تجاری اشاره شده است. قانونگذار در بند (ت) ماده ۱ «تصویب نامه در خصوص شرایط عمومی، ساختار و الگوهای قراردادهای بالادستی نفت و گاز» میدان یا مخزن تجاری را مشخص کرده است:
«میدان یا مخزنی که با رعایت تولید صیانتی و با لحاظ نمودن قیمت‌های نفت و دیگر محصولات جانبی آن میدان یا مخزن بتواند کلیه هزینه‌های مستقیم، غیرمستقیم و تأمین مالی پیش‌بینی شده جهت اکتشاف، توسعه، بهره‌برداری، همچنین دستمزد و سود طرف دوم و دیگر هزینه‌های جانبی مربوط در طول دوره قرارداد را پوشش داده و نرخ‌های بازگشت سرمایه مورد انتظار و منطقی برای هر یک از طرف‌های قرارداد را تأمین نماید.
اثبات تجاری بودن میدان یا مخزن بر عهده پیمانکار است. مبانی و شاخص‌های متداول و خودکار جهت تعیین تجاری بودن میدان یا مخزن توسط وزارت نفت تعیین شده و در اسناد مناقصه حسب مورد به اطلاع متقاضیان رسیده و در قرارداد مربوط نیز منظور می‌گردد.»

برنامه توسعه میدان یا مخزن

یکی از موارد اشاره شده در قراردادهای بالادستی نفت و گاز، برنامه توسعه میدان یا مخزن می‌باشد که بند (ژ) ماده ۱ «تصویب نامه در خصوص شرایط عمومی، ساختار و الگوهای قراردادهای بالادستی نفت و گاز» آن را چنین تعریف کرده است:
«برنامه توسعه ((Development plan (dp): برنامه توسعه میدان یا مخزن که در شروع مرحله توسعه اعم از میدان‌ها یا مخزن‌های کشف شده، انجام عملیات بهبود و افزایش ضریب بازیافت میدان‌ها یا مخزن‌های در حال تولید مورد تأیید طرفین قرارداد واقع شده و متناسب با یافته‌های جدید در هنگام توسعه و رفتار واقعی میدان یا مخزن در مراحل تولید قابل بازنگری است.»

طرف دوم قراردادهای بالادستی نفت و گاز

در بند (الف) ماده ۲ «تصویب نامه در خصوص شرایط عمومی، ساختار و الگوهای قراردادهای بالادستی نفت و گاز»، به «طرف دوم قرارداد» اشاره کرده است. بند (ذ) ماده ۱ این تصویب‌نامه اینگونه «طرف دوم قرارداد» را مشخص کرده است:
«طرف دوم قرارداد: شرکت یا مشارکتی از شرکت‌های صاحب صلاحیت نفتی که جهت سرمایه‌گذاری و انجام هریک از عملیات اکتشاف، توصیف، توسعه، تولید و بهره‌‎برداری و اجرای طرح‌های بهبود و یا افزایش ضریب بازیافت یا همه آنها به صورت پیوسته، طی فرآیند قانونی انتخاب و قرارداد مربوط را امضا کرده که در این تصویب‌نامه به عنوان «پیمانکار» نیز نامیده می‌شود.

اما طرف اول قراردادهای بالادستی نفت و گاز، مطابق بند «د» ماده ۱ تصویب نامه عبارتست از:
«طرف اول قرارداد: شرکت ملی نفت ایران یا شرکت‌های تابعه آن به نمایندگی از آن شرکت که در این تصویب‌نامه به عنوان «کارفرما» نیز نامیده می‌شود.»

حداقل تعهدات اکتشافی

بند (الف) ماده ۲ «تصویب‌نامه در خصوص شرایط عمومی، ساختار و الگوهای قراردادهای بالادستی نفت و گاز»، به «حداقل تعهدات شرکت‌های پیشنهاد دهنده برای عملیات و سرمایه‌گذاری در محدوده اکتشافی» اشاره کرده است. بند (ز) ماده ۱ این تصویب‌نامه، اینچنین «حداقل تعهدات اکتشافی» را مشخص کرده است:
«حداقل تعهدات اکتشافی(Minimum Exploration Obligation): حداقل عملیات اکتشافی شامل انواع عملیات لازم مانند مطالعات زمین‌‍شناسی، ثقل سنجی، لرزه نگاری، حفاری، ارزیابی مخازن با هدف کشف میدان یا مخزن تجاری و انجام حداقل سرمایه‌گذاری لازم جهت عملیات مذکور در مدت مقرر در قرارداد که توسط طرف دوم قرارداد تعهد می‌گردد.»

عملیات بهبود ضریب بازیافت

بند (پ) ماده ۲ «تصویب‌نامه در خصوص شرایط عمومی، ساختار و الگوهای قراردادهای بالادستی نفت و گاز» به «عملیات بهبود ضریب بازیافت»  اشاره کرده که بند (ق) ماده ۱ این تصویب‌نامه اینگونه آن را تصریح کرده است:
«عملیات بهبود ضریب بازیافت ((Improved Oil Recovery (IOR): مجموعه‌ای از عملیات که منجر به نگهداشت تولید یا بهبود ضریب بازیافت و یا سرعت در بهره‌برداری می‌گردد و می‌تواند در همه مراحل تولید در طول عمر میدان یا مخزن حسب مورد انجام شود(از قبیل انجام مطالعات تکمیلی زمین‌شناسی، مهندسی نفت و مخازن، اجرای طرح‌های ژئو فیزیک و لرزه‌نگاری‌های سه یا چهار بعدی حسب نیاز، طراحی و اجرای پروژه‌هایی نظیر حفاری‌های جدید(Drilling infill)، به کارگیری فناوری‌های پیشرفته حفاری نظیر استفاده از حفاری‌های چند جانبه و هوشمند، تزریق‌های گاز (Gas Lift) و آب به میدان‌ها یا مخزن‌ها، ایجاد شکاف در مخزن (Fracturing)، استفاده از پمپ‌های درون چاهی، بهبود روش‌های حفاری و استفاده از پمپ‌های درون چاهی، بهبود روش‌های حفاری و استفاده حداکثر از حفاری‌های افقی و نظایر آن.

عملیات افزایش ضریب بازیافت

از دیگر موارد قابل اشاره بند (پ) ماده ۲ «تصویب‌نامه در خصوص شرایط عمومی، ساختار و الگوهای قراردادهای بالادستی نفت و گاز»، «عملیات افزایش ضریب بازیافت» است که بند (ک) ماده ۱ این تصویب‌نامه اینچنین آن را تعیین کرده است:
«عملیات افزایش ضریب بازیافت (Enhanced Oil Recovery): به کارگیری انواع فناوری‌های پیشرفته روز دنیا شامل مطالعات و طراحی روش‌های بهینه مهندسی مخازن و بهره‌برداری، به کارگیری انواع تزریق‌ها حسب نیاز میدان یا مخزن مانند تزریق بخار، مواد شیمیایی همچون پلیمرها، تزریق CO2 و نظایر آن، کاربرد فناوری‌های تکمیلی در هر مرحله حسب ضرورت و نظایر آن که منجر به افزایش بازیافت نفت، گاز و یا میعانات گازی در طول عمر میدان یا مخزن می‌گردد.»

مطالب مرتبط
avatar
  تمایل دارم مرا مطلع کنید وقتیکه