قرارداد مساقات در قانون ایران

مساقات در لغت به معنای آبیاری می‌باشد و در فقه مساقات عقدی لازم است؛ یعنی فقط با رضایت متعاقدین و یا از طریق اعمال خیار منفسخ می‌شود، حتی اگر یکی از طرفین معامله نیز از دنیا برود وارث میت جانشین او می‌شود و عقد به هم نمی‌خورد و این از اقتضائات عقد لازم می‌باشد.

عقد مساقات

در ماده ۵۴۳ قانون مدنی مساقات را چنین تعریف کرده است: «مساقات معامله ایست که بین صاحب درخت و امثال آن یا عامل در مقابل حصه مشاع معین از ثمره واقع می‌شود و ثمره اعم است از میوه و برگ و گل و غیر آن.»

ماده ۵۴۴ قانون مدنی در رابطه با ابطال یا فسخ قرارداد آورده است: «در هر مورد که مساقات باطل باشد یا فسخ شود تمام ثمره مال مالک است و عامل مستحق اجرت‌المثل خواهد بود.»

ماده ۵۴۵ قانون مدنی، رعایت مزارعه را در عقد مساقات لازم دانسته است: «مقررات راجعه بمزارعه که در مبحث قبل ذکر شده است در مورد عقد مساقات نیز مرعی خواهد بود مگر اینکه عامل نمی‌تواند بدون اجازه مالک معامله را بدیگری واگذار یا با دیگری شرکت نماید.»

مساقات در قانون مالیات‌های مستقیم

ماده ۹ «قانون مالیات‌های مستقیم» در رابطه با مساقات گفته است: «درآمد مشمول مالیات بر درآمد کشاورزی عبارتست از ۱۰ تا ۴۵ درصد قیمت کل محصول سالانه در فصل استحصال در حوزه شهرستان نسبت بمورد فعالیت کشاورزی و بهمین نسبت در مورد سایر درآمدهای کشاورزی از قبیل دامداری و فروش آب برای مصارف کشاورزی و نظائر آن پس از کسر معافیت‌های مقرر در این قانون -در مورد املاک استیجاری اجاره بها و در مورد مزارعه و مساقات سهمی که بمالک پرداخت می‌شود از درآمد مشمول مالیات کسر خواهد شد.»

مساقات در قانون عملیات بانکی بدون ربا (بهره)

در تبصره ماده ۳ «قانون عملیات بانکی بدون ربا(بهره)» در رابطه با مساقات آورده است: «سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار که بانک در بکار گرفتن آنها وکیل می‌باشد، در امور مشارکت، مضاربه، اجاره به شرط تملیک، معاملات اقساطی، مزارعه، مساقات، سرمایه‌گذاری مستقیم، معاملات سلف و جعاله مورد استفاده قرار می‌گیرد.»

ماده ۱۷ قانون عملیات بانکی بدون ربا(بهره) برای مساقات ذکر کرده است: «بانک‌ها می‌توانند، اراضی مزروعی و یا باغات را که در اختیار و تصرف خود دارند به مزارعه و یا مساقات بدهند.»

مساقات در آیین‌نامه تجهیز منابع پولی

در ماده ۹ «آیین‌نامه تجهیز منابع پولی» از مساقات به عنوان منابع سپرده‌گذار ذکر کرده است: «بانک‌ها سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار را که در بکار گرفتن آنها وکیل می‌باشند، به عنوان منابع سپرده‌گذار، در امور مشارکت، مضاربه، اجاره بشرط تملیک، معاملات اقساطی، مزارعه، مساقات سرمایه‌گذاری مستقیم، معاملات سلف و جعاله مورد استفاده قرار می‌دهند.»

مساقات در آیین‌نامه تسهیلات اعطایی بانکی

مواد ۷۴، ۷۵ و ۷۶ آیین‌نامه تسهیلات اعطایی بانکی در رابطه با مساقات آورده است:
«ماده ۷۴-مساقات معامله ایست که بین صاحب درخت و امثال آن با عامل در مقابل حصه مشاع معین از ثمره واقع می‌شود. ثمره اعم است از میوه و برگ و گل و غیره آن.
ماده ۷۵-بانک‌ها می‌توانند به منظور افزایش بهره‌وری و تولید محصولات کشاورزی، باغات و درختان مثمری را که مالک عین و یا منفعت آنها بوده و یا بهر عنوان، مجاز در تصرف و بهره‌برداری از آنها باشند، به مساقات بدهند.
ماده ۷۶-بانک‌ها می‌توانند در موارد ضروری با توجه به نسبت سهم طرفین از ثمره مبلغی بصورت نقدی، طی دوره تولید به عامل پرداخت نمایند.»

مساقات در قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران

ماده ۱۷ «قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران» راجع به مساقات آورده است: «شرکت‌های تعاونی شرکت‌هایی است که تمام یا حداقل ۵۱% سرمایه بوسیله اعضاء در اختیار شرکت تعاونی قرار می‌گیرد و وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت و تحت پوشش دولت، بانک‌ها، شهرداری‌ها، شوراهای اسلامی کشوری، بنیاد مستضعفان و سایر نهادهای عمومی می‌توانند جهت اجرای بند ۲ اصل ۴۳ از راه وام بدون بهره یا هر راه مشروع دیگر از قبیل مشارکت، مضاربه، مزارعه، مساقات، اجاره، اجاره به شرط تملیک، بیع شرط، فروش اقساطی، صلح، اقدام به کمک در تأمین و یا افزایش سرمایه شرکت‌های تعاونی نمایند بدون آنکه عضو باشند.»

مساقات در قانون آیین‌نامه اجرایی بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران

در ماده ۳۲ «آیین‌نامه اجرایی قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران» در رابطه با مساقات تصریح کرده است: «در اجرای ماده (۱۷) قانون، دستگاه‌های اجرایی، سازمان‌ها، شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت و تحت پوشش دولت، بانک‌ها، شهرداری‌ها، شوراهای اسلامی کشوری، بنیاد مستضعفان و سایر نهادهای عمومی می‌توانند با هماهنگی وزارت، از راه وام بدون بهره یا هر راه مشروع دیگر از قبیل مشارکت، مضاربه، مزارعه، مساقات، اجاره، اجاره به شرط تملیک، بیع شرط، فروش اقساطی و صلح اقدام به کمک در تأمین و یا افزایش سرمایه شرکت‌های تعاونی نمایند بدون آنکه عضو باشند.»

مطالب مرتبط
avatar
  تمایل دارم مرا مطلع کنید وقتیکه